25 Yıl Sonra El Kaide: Küresel Sahnesini Kaybetti, Yerelde Güçlendi

25 Yıl Sonra El Kaide: Küresel Sahnesini Kaybetti, Yerelde Güçlendi

Muhaysini'nin Listeden Çıkarılması: Suriye Politikasının Göstergesi

ABD Hazine Bakanlığı, eski cihatçı vaizi Abdullah Muhaysini'yi Ağustos 2026 sonunda Özel Olarak Belirlenmiş Uyruklular ve Engellenmiş Kişiler (SDN) listesinden çıkardı. Bu karar, Washington'un Suriye politikasında köklü bir değişimi işaret ediyor.

Muhaysini, Suriye iç savaşı sırasında El Kaide'den doğan El Nusra Cephesi'ne dinî danışmanlık yapmış, savaşçı toplamış ve örgütün yönetim yapısının kurulmasına katkıda bulunmuştu.

ABD aynı zamanda El Nusra'nın yeni adı Heyet Tahrir Şam'ı (HTŞ) "terör örgütü" sınıflandırmasından çıkardı ve SDN listesinden kaldırdı.

El Kaide 25 Yıl Sonra: Ortadan Kaybolmadı, Dönüştü

11 Eylül 2001'deki terör saldırılarından çeyrek asır sonra El Kaide ne ortadan kayboldu ne de o günlerdeki örgüt olarak kaldı. Merkezi zayıflamış, bölgesel kolları ise hâlâ etkili.

Almanya'dan emekli İslam bilimci Rüdiger Lohlker, "Aslında Avrupa merkezli bakış açısından uzaklaşmamız gerekiyor" diyerek, El Kaide'nin Avrupa ve ABD dışında çok daha güçlü olduğunu belirtiyor.

Afrika: El Kaide'nin Yeni Cephesi

Örgütün bölgesel varlığı özellikle Afrika'da dikkat çekici:

Sahel Bölgesi: "Cemaat Nusret el-İslam vel-Müslimin" (JNIM) adıyla güçlü bir El Kaide ittifakı ortaya çıktı. JNIM, Haziran 2026'da Nijer'in Niamey Uluslararası Havalimanı'na saldırı düzenledi.

Somali: El Kaide ile yakın bağlantılı Eş Şebab örgütü güçlü varlığını sürdürüyor.

Yemen: Arap Yarımadası El Kaidesi (AQAP) etkinliğini devam ettiriyor.

Afganistan: Örgüt için bir sığınak olmaya devam ediyor.

Stratejik Yön Değişikliği: Yerelleşme

Terörizm araştırmaları profesörü Lars Berger, El Kaide'nin stratejisinde bir dönüşüm gözlemliyor:

"Uzaktaki düşmana doğrudan saldırmaktan ziyade yerel yapıların kurulmasına doğru bir yönelme söz konusu. Üst kademeden emredilen gösterişli şiddet eylemleri yerine daha küçük ve aşağıdan gelen eylemler yapılıyor."

Sahel'de bu, yerel ittifaklar kurmak, topluluklar üzerinde nüfuz kazanmak ve toprakları kontrol etmek anlamına geliyor.

Şiddetin Ekonomisi: Yeni Güç Kaynağı

Lohlker, El Kaide'nin başarısının yalnızca ideolojiyle açıklanamayacağını belirtiyor:

"Çoğu durumda bunlara bir tür şiddet ekonomisi de eşlik ediyor. Adam kaçırma, kaçakçılık ve yağma adeta bir ekonomi oluşturuyor. Şiddet yoluyla para kazanılan yerlerde cihatçı örgütler insanları kendilerine bağlayabiliyor."

Devlet otoritesinin zayıf olduğu yerlerde El Kaide, yerel çatışmalarla ve iktidar boşluklarıyla karşılaştığında varlığını sürdürebiliyor.

El Kaide Markası Silikleşiyor

Hamburg Polis Akademisi'nden terörizm uzmanı Behnam Heidenreuter-Said, El Kaide'nin dikkat çekme yarışında İslam Devleti (IŞİD) tarafından gölgede bırakıldığını belirtiyor:

"Genç cihatçılar daha çok İslam Devleti'ne ilgi duyuyor. IŞİD, daha 'gösterişli' ve medyada daha başarılı terör saldırıları gerçekleştirdi."

Buna karşılık El Kaide daha uzun vadeli hesap yapıyor:

"IŞİD hızlı büyümek istedi ancak genişlemesini çöküşü izledi. El Kaide ise değişen koşullar altında da varlığını sürdürüyor."

Ancak örgüt, yaşlanan kuşağın yerini yenileriyle doldurup dolduramayacağı sorusuyla karşı karşıya. Özellikle Avrupa'da militan cihatçılık daha az cazip hale geldi.

Bilgi Boşluğu: El Kaide Nerede?

Heidenreuter-Said, önemli bir bilgi eksikliğine dikkat çekiyor:

"Herkes, şu anda El Kaide hakkında neredeyse hiç bilgi bulunmadığını vurguluyor. Örgütün şu anda ne yaptığını bilmiyoruz."

Hamas'ın 7 Ekim 2023'te İsrail'de düzenlediği saldırılardan bu yana El Kaide'nin büyük bölgesel çatışmalarda neredeyse görünmez olduğu dikkat çekiyor. Siyasi ve askerî sahneye Hamas, Hizbullah, Husiler ve İran hâkim oldu.

Sonuç: Yerel Güç Olarak Kalıcılık Riski

El Kaide'nin merkezi zayıf, bölgesel kolları ise değil. Özellikle JNIM, Eş Şebab ve AQAP, kırılgan devletlerde önemli nüfuz elde edebiliyor.

Zayıf devletlerde, bir terör örgütünün kalıcı bir siyasi ve askerî güce dönüşecek kadar uzun süre kök salması ihtimal dışı değil. El Kaide'nin gerçek tehlikesi, küresel sahnesini kaybetmesinin ardından yerelde güçlenmesi olabilir.

Arka Plan: El Kaide'nin 2001 sonrasında terörle mücadelede elde edilen başarılar, Afganistan'daki askeri operasyonlar ve istihbarat iş birliği örgütü önemli ölçüde zayıflattı. Usame bin Ladin'in Mayıs 2011'de öldürülmesinden sonra El Kaide yeniden örgütlendi ve zayıf devletlere yöneldi.