ETNA’NIN KÜLÜ SİCİLYA’DA SAĞLIK VE TEMİZLİK SORUNUNA DÖNÜŞÜYOR

Etna’nın turistik ve görsel etkisi dünya çapında ilgi görürken, yanardağın çevresinde yaşayanlar için asıl mesele patlamaların ardından geride kalan külün sağlık, ekonomi ve günlük yaşam üzerindeki kalıcı etkileri olmaya devam ediyor.

ETNA’NIN KÜLÜ SİCİLYA’DA SAĞLIK VE TEMİZLİK SORUNUNA DÖNÜŞÜYOR

İtalya’nın Sicilya Adası’nda bulunan Etna Yanardağı’nın sık aralıklarla püskürttüğü volkanik kül, bölge sakinleri için yalnızca temizlik sorunu değil, aynı zamanda uzun vadeli bir halk sağlığı meselesi hâline geliyor.

Etna’nın eteklerindeki kasabalarda yaşayanlar, patlamaların ardından kül yağışını temizlemek, atıkları uygun şekilde bertaraf etmek ve külün yeniden havaya karışmasını önlemek için yeterli desteğin verilmediğini belirtiyor.

KÜL YAĞIŞI SOLUNUM SORUNLARINI TETİKLİYOR

Katanya yakınlarındaki Nicolosi kasabasında yaşayan Emilia Privitera, 2021’de haftalarca süren öksürük ve nefes alırken akciğerlerinde ıslık sesi duyduğunu anlattı.

Privitera, doktor muayenesinde akciğerlerine kül parçacıklarının yapıştığının tespit edildiğini belirtti. Etna’daki her yoğun patlama döneminde benzer belirtilerin yeniden ortaya çıktığını söyledi.

Volkanik kül; kaya, mineral ve volkanik camın çok küçük parçacıklarından oluşuyor. Kül parçacıkları rüzgârla veya araçların hareketiyle yeniden havaya karıştığında solunum yoluyla akciğerlerin derinliklerine ulaşabiliyor.

Uzmanlara göre özellikle şu gruplar daha fazla risk altında:

• Çocuklar
• Yaşlılar
• Astım hastaları
• Kronik bronşit ve bronkopnömoni hastaları
• Bağışıklık sistemi zayıf kişiler
• Daha önce zatürre veya COVID-19 geçirenler

ACİL SERVİS BAŞVURULARINDA ARTIŞ

Etna’nın yoğun faaliyet gösterdiği dönemlerde Katanya’da göz tahrişi, konjonktivit, öksürük, burun akıntısı ve hapşırma gibi şikâyetlerde artış yaşandığı bildirildi.

Göğüs hastalıkları ve alerji uzmanı Nunzio Crimi, özellikle önceden solunum hastalığı bulunan kişilerde ciddi kötüleşmeler görülebildiğini belirtti.

Crimi, muayene sayısında normal döneme kıyasla yaklaşık yüzde 8 artış gözlemlediğini söyledi.

2013’te yayımlanan ve Etna’nın 2002’deki faaliyetlerini inceleyen bir araştırmada da patlama döneminde akut solunum yolu hastalıkları, kalp-damar rahatsızlıkları ve göz tahrişi nedeniyle acil servis başvurularının önceki yılın aynı dönemine göre arttığı tespit edilmişti.

KÜL YALNIZCA PATLAMA SIRASINDA RİSK OLUŞTURMUYOR

Volkanik kül, patlamanın ardından uzun süre çatılarda, binaların köşelerinde ve sokaklarda kalabiliyor. Temizlenmeyen kül, rüzgâr veya araç trafiği nedeniyle yeniden havaya karışarak ikincil maruziyete yol açabiliyor.

Acireale’de görev yapan hekim Riccardo Castro, külün geç toplanmasının sağlık risklerini artırdığını belirtti. Castro’ya göre özellikle yanardağa yakın yerleşimlerde yaşayanlar, yıllar boyunca tekrarlanan maruziyet nedeniyle daha fazla risk taşıyor.

Uzmanlar, kül temizliği sırasında hava üfleyicilerin kullanılmasının da sakıncalı olabileceği konusunda uyarıyor. Bu yöntem, külü ortadan kaldırmak yerine yeniden havaya dağıtabiliyor.

HAYVANLAR İÇİN DE TEHLİKE

Volkanik kül, tarım ve hayvancılık faaliyetlerini de etkiliyor. Külün tarlalardan hızlı şekilde temizlenmemesi hâlinde hayvanların kirlenmiş otları soluması veya tüketmesi, florür zehirlenmesine yol açabiliyor.

Kül içerisindeki florür:

• Hayvanların sindirim sistemine zarar verebiliyor,
• İç kanamalara neden olabiliyor,
• Kalsiyum metabolizmasını etkileyebiliyor,
• Uzun süreli maruziyette kemikleri zayıflatabiliyor,
• Ağır vakalarda dişlerde aşınmaya yol açabiliyor.

“HER ŞEYLE TEK BAŞIMIZA UĞRAŞIYORUZ”

Nicolosi’de yaşayanlar, külün toplanması ve bertaraf edilmesi konusunda belediyelerden yeterli destek alamadıklarını ifade ediyor.

Lav taşlarından dekoratif ürünler üreten Delia Zappalà, ailesinin ve komşularının yıllardır külü kendi imkânlarıyla çuvallara doldurduğunu anlattı.

Zappalà, toplanan külün çoğu zaman aylarca bahçelerde beklediğini ve belediyelerin düzenli temizlik hizmeti sunmadığını belirterek, “Her seferinde tam bir kâbus ve her şeyle tek başımıza uğraşmak zorunda kalıyoruz” dedi.

SİCİLYA KÜLÜ YENİDEN KULLANMAYI PLANLIYOR

Sicilyalı araştırmacılar, volkanik külün yalnızca atık olarak görülmemesi ve ekonomik değere sahip bir hammaddeye dönüştürülmesi için çalışmalar yürütüyor.

Catania Üniversitesi’nden çevre mühendisliği profesörü Paolo Roccaro, Japonya’nın Sakurajima Yanardağı çevresindeki hızlı kül toplama sistemlerinin örnek alınabileceğini belirtti.

Sicilya Bölgesi tarafından mart ayında kabul edilen bir kararnameyle volkanik külün tehlikeli atık statüsünden çıkarılarak yeniden kullanılabilir hammadde olarak sınıflandırılması hedefleniyor.

Bu düzenlemeyle külün özellikle:

• Çimento üretiminde kısmi ikame malzemesi,
• Yapı sektöründe mineral katkı,
• Farklı sanayi kollarında hammadde

olarak değerlendirilmesinin önü açılabilir.

Roccaro’ya göre külün üretim süreçlerinde daha fazla kullanılması, hem kül yığınlarının azalmasını hem de uzun süre sonra yeniden havaya karışabilecek parçacıkların kontrol altına alınmasını sağlayabilir.

ÇÖZÜM İÇİN HIZLI TOPLAMA VE DÜZENLİ BERTARAF GEREKİYOR

Uzmanlar, Etna çevresindeki sorunun yalnızca patlama dönemlerinde müdahale edilen geçici bir kriz olarak değil, sürekli yönetilmesi gereken bir halk sağlığı ve çevre sorunu olarak ele alınması gerektiğini vurguluyor.

Bölgede etkili bir sistem için şu adımların atılması öneriliyor:

• Külün hızlı biçimde toplanması
• Sağlık açısından güvenli temizlik yöntemlerinin belirlenmesi
• Kül depolama ve bertaraf merkezlerinin kurulması
• Hassas gruplara yönelik sağlık uyarılarının artırılması
• Tarım ve hayvancılık alanlarında düzenli denetim yapılması
• Toplanan külün sanayide yeniden kullanılmasının teşvik edilmesi

Etna’nın turistik ve görsel etkisi dünya çapında ilgi görürken, yanardağın çevresinde yaşayanlar için asıl mesele patlamaların ardından geride kalan külün sağlık, ekonomi ve günlük yaşam üzerindeki kalıcı etkileri olmaya devam ediyor.