Greenpeace Türkiye: İstanbul'daki Domates Örneklerinde Pestisit Kirliliği Tespit Edildi

Greenpeace'in organize perakende zincirlerine yönelik talepleri, gıda tedarik zincirinde şeffaflık ve güvenliği sağlamak için önemlidir. Pazarı kontrol eden zincirlerin sorumluluk alması, hem çiftçilerin özgürleşmesini hem de tüketicilerin pestisitsiz gıdaya erişimini sağlayacaktır.

Greenpeace Türkiye: İstanbul'daki Domates Örneklerinde Pestisit Kirliliği Tespit Edildi

Greenpeace Türkiye, İstanbul'daki zincir marketlerden aldığı domates örneklerinde yapılan analizlerde, mevzuata aykırı ve yasaklı pestisitlerin kullanıldığını tespit etti.

Kampanya Kapsamı ve Örnekler

Greenpeace Türkiye kampanası kapsamında İstanbul'un dört ilçesindeki 5 zincir marketten domates örnekleri alındı:

• Sultanbeyli
• Sancaktepe
• Ataşehir
• Kadıköy

Toplam 20 domates örneği uluslararası akredite bir laboratuvarda analiz edildi.

Analiz Sonuçları

Mevzuata Aykırılık

Uluslararası akredite laboratuvarda yapılan analizlerde:

• 20 örneğin 3'ünde (yüzde 15'inde) mevzuata aykırılık tespit edildi

Ruhsatsız Etken Maddeler

Mevzuata aykırılık tespit edilen 3 üründen:

• 2'sinde domateste kullanımı ruhsatsız olan etken maddelere rastlandı
• Reyonda sergilenen Hal Kayıt Sistemi bilgilerine göre söz konusu ürünlerin "iyi tarım" logolu olduğu belirtildi

Tamamen Yasaklı Pestisit

• 1 üründe 31 Aralık 2010 itibarıyla tamamen yasaklanan Chlorfenapyr etken maddesi tespit edildi

Bu pestisit 15 yıl önce tamamen yasaklanmıştır.

Pestisit Yoğunluğu

Çoklu Pestisit Buluntusu

Analizlerde:

• 20 ürünün 7'sinde (yüzde 35'inde) 3'ten fazla pestisit bulunduğu belirlendi

PFAS İçeren Pestisitler

Çocuk sağlığı açısından risk oluşturduğu belirtilen per- ve polifloroalkil maddeleri (PFAS) içeren pestisitlerin incelendiği çalışmada:

• 20 ürünün 14'ünde (yüzde 70'inde) en az bir PFAS'li madde tespit edildi

Temiz Ürün

• Örneklerin yalnızca birinde (yüzde 5'inde) herhangi bir pestisit izine rastlanmadı

Market Karnesi

Greenpeace Türkiye, analiz sonuçlarıyla birlikte market zincirlerinin pestisit politikalarını değerlendiren "Market Karnesi" hazırladı.

Puan Dağılımı

Karnede:

• 75 puan: Marketlerin kamuoyuna açıkladığı politika taahhütleri
• 25 puan: Bağımsız laboratuvarda test edilen ürünlerin sonuçları

Greenpeace'in Talepleri

Organize Perakende Zincirlerinden Talepler

Greenpeace Türkiye, organize perakende zincirlerinden şunları talep etti:

1. Tam Şeffaflık: Taze meyve ve sebze tedarik zincirinde tam şeffaflık
2. Sıfır Tolerans: Pestisitlerin oluşturduğu "kokteyl etkisine" sıfır tolerans
3. Katı Kalıntı Limitleri: Daha katı kalıntı limitleri
4. Çiftçi Refahı: Çiftçi refahının korunması

Bağımsız Denetim Standartları

• Tüm yaş meyve ve sebze tedarik zincirinde bağımsız laboratuvar denetimlerinin standartlaştırılması
• Sonuçların kamuoyuyla paylaşılması

Pestisit Limitleri

• Bir üründe, yasal sınırların altında bulunsa dahi maksimum 3 farklı pestisit etken maddesine izin verilmesi
• Marketlerin kendi iç standartlarını oluşturarak maksimum kalıntı limitlerini devletin belirlediği sınırların yüzde 20 altında belirlemesi

Çiftçi Desteği

Greenpeace, zehirsiz ve ekolojik üretime geçiş sürecinde çiftçilere şunları talep etti:

• Teşvik
• Ziraat mühendisi desteği
• Prim
• Adil sözleşme

Greenpeace Türkiye Direktörü Berkan Özyer'in Açıklaması

Uzun Yıllardır Devam Eden Mücadele

Greenpeace Türkiye Direktörü Berkan Özyer, uzun yıllardır pestisit sorununa dikkati çektiklerini belirterek:

"Analiz sonuçlarının açıklanmasını talep eden 'Zehir Etme' kampanyasına verilen 50 bini aşkın imza ve uzun hukuki mücadele sonucu Tarım ve Orman Bakanlığı 2021-2023 yılları arasında 55 üründe yapılan denetimlerde alınan 246 bin 946 numuneden 6 bin 369'unda uygunsuzluk tespit edildiğini açıkladı."

Bakanlık Verilerinin Yetersizliği

Özyer, Bakanlık verilerine ilişkin şunları söyledi:

"Bakanlık verileri istenen yılların hepsini kapsamazken hangi ürünlerde, hangi pestisitlerde, ne kadar aşım olduğu bilgisi de paylaşımda yer almadı. Bu eksiklere rağmen Bakanlıktan yanıt alabilmek olumlu bir adımdı."

Kampanyanın Yeni Odağı

"Bu yeni aşamada ise kampanyamızın odak noktasını, gıda tedarik zincirindeki üretim koşullarını tarladan rafa kadar dikte eden, pazarın karar vericileri konumundaki organize perakende zincirleri olarak belirledik."

Market Seçimi Gerekçesi

"Kampanyada ürünlerini analiz ettiğimiz beş market zincirini, organize perakende pazarında en büyük pazar payına ulaşmış olmaları sebebiyle belirledik."

Bulgular

"İstanbul'un dört ilçesindeki beş market zincirinden aldığımız domates örneklerinin analizi sonucunda mevsimindeki bir sebzede dahi mevzuata aykırı, dahası kullanılması 15 yıl önce tamamen yasaklanmış pestisitle karşılaştık. Örneklerin 7'sinde 3'ten fazla pestisit tespit edildi."

Pestisitsiz Gıdaya Erişim Bir Hak

Özyer, pestisitsiz gıdaya erişimin bir hak olduğunu belirtti:

"Pestisitsiz gıdaya erişim bir hak. Resmi verilere göre daha 2021 yılında pazarın yüzde 60'ına yakınını elinde tutan market zincirleri için denetim altyapısı kurmak maliyetli ya da imkansız değil. Pazarı kontrol edebilenler pestisiti de analiz ettirebilir, kaldı ki bu aşamada pestisitsiz gıda sağlamak sorumlulukları."

Kampanyanın Hedefleri

"Kampanya taleplerimizin karşılık bulması hem üreticiyi özgürleştirecek hem de rafların karşısındaki tüketicinin 'İçinde ne var?' diye düşünmeden alışverişini yapabilmesini sağlayacak."

Halk Çağrısı

"Bu nedenle herkesi 'İçinde ne var?' sorusunu sorarak kampanyamıza katılmaya davet ediyoruz. Birlikte olursak sonuç alabiliriz."

Tarım ve Orman Bakanlığı Verileri

2021-2023 Denetim Sonuçları

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından açıklanan verilere göre:

• 55 üründe yapılan denetimler
• 246 bin 946 numune alındı
• 6 bin 369'unda uygunsuzluk tespit edildi
• Uygunsuzluk oranı: Yüzde 2,58

Veri Eksiklikleri

Bakanlık verilerinde:

• İstenen yılların hepsini kapsamama
• Hangi ürünlerde uygunsuzluk olduğunun belirtilmemesi
• Hangi pestisitlerde aşım olduğunun açıklanmaması
• Aşım miktarlarının paylaşılmaması

Pestisit Sorunu ve Sağlık Riskleri

PFAS (Per- ve Polifloroalkil Maddeler)

• Çocuk sağlığı açısından risk oluşturan maddeler
• Yüzde 70 oranında domates örneklerinde tespit edildi
• Endokrin bozucu özelliğe sahip

Kokteyl Etkisi

• Birden fazla pestisit bir arada kullanıldığında ortaya çıkan etki
• Yüzde 35 oranında örneklerde 3'ten fazla pestisit tespit edildi
• Bireysel etkilerinden daha zararlı olabilir

Yasaklı Pestisitler

• Chlorfenapyr: 15 yıl önce (2010) yasaklanan pestisit
• Hala pazarda bulunması yasal ihlal

Organize Perakende Pazarının Gücü

Pazar Payı

• Organize perakende zincirleri pazarın yaklaşık yüzde 60'ını kontrol ediyor
• Tedarik zincirini tarladan rafa kadar dikte edebiliyor

Sorumluluk

• Pazarı kontrol eden zincirlerin pestisit kontrolü yapabilme kapasitesi
• Denetim altyapısı kurmanın maliyetli olmadığı

Çiftçiler ve Üreticiler

Sorunlar

• Pestisit kullanımına zorlanan çiftçiler
• Adil olmayan sözleşme koşulları
• Zehirsiz üretime geçiş için destek eksikliği

Çözüm Önerileri

• Ekolojik üretime geçiş teşvikleri
• Ziraat mühendisi desteği
• Prim sistemi
• Adil sözleşme koşulları

Tüketici Hakları

Bilgi Hakkı

• Ürünlerde hangi pestisitlerin bulunduğunun bilinmesi
• Analiz sonuçlarının kamuoyuyla paylaşılması

Seçim Hakkı

• Pestisitsiz ürünlere erişim
• Bilinçli alışveriş yapabilme

Sonuç

Greenpeace Türkiye'nin araştırması, İstanbul'daki zincir marketlerde satılan domates örneklerinde ciddi pestisit kirliliği tespit etmiştir. Özellikle:

• Yasaklı pestisitlerin hala pazarda bulunması
• Çoklu pestisit kirliliği (kokteyl etkisi)
• PFAS içeren pestisitlerin yüksek oranda bulunması

endişe verici bulgulardır.

Greenpeace'in organize perakende zincirlerine yönelik talepleri, gıda tedarik zincirinde şeffaflık ve güvenliği sağlamak için önemlidir. Pazarı kontrol eden zincirlerin sorumluluk alması, hem çiftçilerin özgürleşmesini hem de tüketicilerin pestisitsiz gıdaya erişimini sağlayacaktır.