Gülcemal Vapuru: Türklerin Amerika'ya Taşıdığı Umut Gemisi

Gülcemal'in hikâyesi bir gemi olarak bitse de hafıza olarak devam ediyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın New York'ta Gülcemal'in adını anması, 100 yılı aşan bu hikâyeyi yeniden hatırlatmıştır.

Gülcemal Vapuru: Türklerin Amerika'ya Taşıdığı Umut Gemisi

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, New York'ta düzenlenen Türk ve Kardeş Topluluklar Buluşması'nda yaptığı konuşmada, Amerika'daki Türk varlığının geçmişinden söz ederken Gülcemal Vapuru'nu andı. Erdoğan, geminin Amerika'ya ulaşan ilk Türk nesillerinden bugün Amerika'nın dört bir yanında yaşayan Türk toplumuna uzanan bir mirası temsil ettiğini vurguladı.

Gülcemal'in Başlangıcı: Belfast 1874

Gülcemal'in hikâyesi Belfast'taki Harland & Wolff tersanesinde başladı. Germanic adıyla 1874 yılında inşa edilen gemi, 15 Temmuz 1874'te denize indirildi. Yaklaşık 142 metre uzunluğunda, 5 bin 71 gros ton ağırlığında ve 1700 yolcu kapasiteli transatlantik, ilk yıllarında Titanic'in de sahibi olan White Star Line'ın Liverpool-New York hattında çalıştı.

Osmanlı Devleti tarafından satın alındığında gemiye Padişah Mehmet Reşat'ın annesinin adı verildi: Gülcemal.

Savaşlardan Göçe, Göçten Amerika'ya

Gülcemal Balkan Savaşları sırasında asker ve sivillerin tahliyesinde kullanıldı. Birinci Dünya Savaşı yıllarında çeşitli askeri nakliyat görevleri üstlendi. 1915'te Çanakkale'ye asker taşırken İngiliz denizaltısının torpido saldırısına uğradı.

Geminin en dikkat çekici yolculuğu ise 1920'de gerçekleşti. İstanbul'dan hareket ederek Atlantik'i geçen Gülcemal, New York'a ulaştı. O dönemde Amerika'da yaşayan Türklerin sayısı çok az olup, büyük bölümü New York, Detroit, Worcester, Lawrence, Youngstown ve Pittsburgh gibi sanayi kentlerinde işçi olarak yaşıyordu. Gülcemal geldiğinde, o dağınık topluluk bir anda aynı rıhtımda buluştu.

Milli Mücadele'nin Tanığı

Milli Mücadele'de önemli görevler üstlenen Gülcemal, Kurtuluş Savaşı'na katılmak isteyen birçok kişiyi Anadolu'ya taşıdı. Ünlü şair Bedri Rahmi Eyüboğlu, İstanbul Destanında Gülcemal'i çocukluk ve Anadolu hafızasıyla yan yana getirmiş, geminin gerçek anlamda ölümsüzleştirilmesini sağlamıştır.

Mübadele Gemisi

1924 mübadelesi sırasında Gülcemal, Yunanistan'dan Türkiye'ye getirilen Türk mübadilleri taşıdı. Selanik'ten kalkan insanların bir kısmı için bu yolculuk yeni bir hayatın başlangıcıyken, aynı zamanda geride bırakılan evlerin, bağların ve çocuklukların yolculuğu oldu.

Türk Teavün Cemiyeti ile Bağlantısı

Gülcemal, Amerika'da kurulan ilk Türk örgütlenmelerinden Türk Teavün Cemiyeti'yle yakından ilişkiliydi. Cemiyet, iş bulmaya yardımcı olmaktan maddi ve manevi dayanışmaya, eğitimden Anadolu'ya yardım göndermeye kadar geniş bir faaliyet alanı oluşturdu. Amerika'daki Türklerin topladığı yardımlardan bazıları Gülcemal ile İstanbul'a gönderildi.

Son Yılları

Mustafa Kemal Atatürk de Gülcemal'e birkaç kez bindi. Cumhuriyet döneminde Karadeniz, Ege ve Akdeniz hatlarında çalışan gemi, 1937'de hizmet dışı bırakıldı. 1939'da İtalyan bir metal şirketine satılmasına karar verildi ve 1950'de sökülmek üzere İtalya'ya gönderildi.

Hafıza Olarak Yaşamaya Devam Ediyor

Gülcemal'in hikâyesi bir gemi olarak bitse de hafıza olarak devam ediyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın New York'ta Gülcemal'in adını anması, 100 yılı aşan bu hikâyeyi yeniden hatırlatmıştır.