İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan: ŞİÖ Zirvesi'nde ABD'yi Eleştirdi ve Ekonomik İş Birliği Önerdi

Pezeşkiyan'ın sunduğu öneriler - ŞİÖ Bankası, Enerji Konsorsiyumu, Stratejik Güvenlik Merkezi - ŞİÖ'nin kurumsal yapısını güçlendirecek ve bölgesel işbirliğini derinleştirecek adımlar olarak değerlendirilebilir.

İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan: ŞİÖ Zirvesi'nde ABD'yi Eleştirdi ve Ekonomik İş Birliği Önerdi

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te düzenlenen 26'ncı Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Liderler Zirvesi'nde konuştu. Pezeşkiyan, ABD ile İran arasındaki son gelişmeleri ve ekonomik işbirliğine ilişkin önerilerini sundu.

İslamabad Mutabakatı

Anlaşmanın Detayları

Pezeşkiyan, ABD ile İran arasında Pakistan ve Katar'ın arabuluculuğunda yaklaşık üç ay süren müzakerelerin ardından 18 Haziran'da "İslamabad Mutabakatı" olarak bilinen anlaşmaya varıldığını hatırlattı.

ABD'nin Anlaşmaya Uymaması

Pezeşkiyan, ABD'nin mutabakata bağlılığının iki haftadan kısa sürdüğünü savunarak, Washington'un yükümlülüklerini ihlal etmesine İran'ın "orantılı bir karşılık" verdiğini söyledi.

İran'ın Uyarısı

Pezeşkiyan, şu uyarıyı yaptı:

"Açıkça söylüyorum; ABD söz konusu mutabakat zaptındaki yükümlülüklerine geri dönerse İran İslam Cumhuriyeti de derhal karşılık verecektir"

ABD ve İsrail Saldırıları

Saldırıların Tarihleri

Pezeşkiyan, konuşmasında ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarını gündeme getirdi:

• 13 Haziran 2025: İlk saldırı
• 28 Şubat 2026: İkinci saldırı

Uluslararası Hukuk İhlali

Pezeşkiyan, bu saldırıları "Birleşmiş Milletler Şartı'nın ve uluslararası hukukun temel ilkelerinin açık ihlali" olarak nitelendirdi.

İran'ın Askeri Başarıları

Pezeşkiyan, son çatışmaların ABD'nin hedeflerine ulaşamamasının ardından ateşkes sağlandığını ve ülkesinin saldırılara karşı askeri açıdan "önemli ve stratejik başarılar" elde ettiğini ileri sürdü.

ŞİÖ Ekonomik İş Birliği Önerileri

Pezeşkiyan, zirvede ŞİÖ ülkeleri arasındaki ekonomik iş birliğinin geliştirilmesi için üç ana öneri sundu.

1. Ulusal Para Birimleri ve ŞİÖ Bankası

Amaç: Ekonomik işbirliğini güçlendirmek

Öneriler:

• Ulusal para birimlerinin kullanımının artırılması
• Bir "ŞİÖ Bankası" kurulması

Faydalar:

• Dolar bağımlılığını azaltma
• Bölgesel finansal bağımsızlık
• Ticari işlemlerin kolaylaştırılması

2. İhracat ve Yatırım Sigortası

Amaç: Ticari riskleri azaltmak

Öneriler:

• İhracat sigortası alanında ortak mekanizmalar oluşturulması
• Yatırım sigortası alanında ortak mekanizmalar oluşturulması

Faydalar:

• Ticareti teşvik etme
• Yatırımcıları koruma
• Bölgesel ticaretin artması

3. ŞİÖ Enerji Konsorsiyumu

Amaç: Enerji güvenliğini sağlamak

Öneriler:

• Enerji üretimi, taşınması ve tüketiminde işbirliği amacıyla bir "ŞİÖ Enerji Konsorsiyumu" oluşturulması

Faydalar:

• Enerji güvenliğinin sağlanması
• Enerji fiyatlarının istikrara kavuşması
• Bölgesel enerji bağımsızlığı

4. Stratejik Güvenlik Araştırmaları Merkezi

Amaç: Güvenlik tehditleriyle mücadele

Öneriler:

• Terörizm, aşırıcılık ve yeni güvenlik tehditleriyle mücadele amacıyla ŞİÖ bünyesinde bir "Stratejik Güvenlik Araştırmaları Merkezi"nin kurulması

Faydalar:

• Ortak güvenlik tehditleriyle mücadele
• İstihbarat paylaşımı
• Bölgesel istikrar

İran'ın Jeopolitik Konumu

Bölgesel Rol

İran, ŞİÖ'de:

• Orta Doğu'nun temsilcisi
• Enerji kaynağı
• Güvenlik aktörü

Stratejik Çıkarlar

• Enerji ihracatı: Petrol ve doğalgaz
• Ticari yollar: Kaspian Denizi ve Hazar Geçidi
• Güvenlik: Terörizm ve aşırıcılıkla mücadele

ABD-İran Gerilimi

İslamabad Mutabakatı'nın Anlamı

Mutabakat, ABD ve İran arasında:

• Doğrudan müzakere kanalı açılması
• Çatışmaların azaltılması
• Bölgesel istikrarın sağlanması

amacını taşıyordu.

Anlaşmanın Başarısızlığı

ABD'nin iki haftadan kısa sürede anlaşmayı ihlal etmesi:

• Güven kaybı
• Yeniden çatışma riski
• Bölgesel istikrarsızlık

İran'ın Tepkisi

İran'ın "orantılı karşılık" vermesi:

• Askeri güç gösterisi
• Diplomasi başarısızlığı
• Bölgesel gerilim

ŞİÖ'nin Ekonomik Potansiyeli

Üye Ülkeler

ŞİÖ, yaklaşık:

• 3,5 milyar insan
• 35 trilyon dolar yurt içi hasıla
• Dünya nüfusunun yüzde 45'i
• Küresel GDP'nin yüzde 35'i

Ekonomik İş Birliği Potansiyeli

• Ticaret hacminin artması
• Yatırım akışının artması
• Teknoloji transferi
• Enerji güvenliği

ŞİÖ Bankası Önerisi

Amaç

• Dolar bağımlılığını azaltma
• Bölgesel finansal sistem oluşturma
• Ticari işlemleri kolaylaştırma

Modeller

• BRICS Kalkınma Bankası: Benzer model
• Asya Altyapı Yatırım Bankası: Benzer model
• Asya Kalkınma Bankası: Benzer model

Faydalar

• Üye ülkelere finansal destek
• Altyapı projelerine yatırım
• Ticaretin artması

ŞİÖ Enerji Konsorsiyumu

Enerji Kaynakları

ŞİÖ ülkeleri:

• Petrol: İran, Kazakistan, Azerbaycan
• Doğalgaz: İran, Türkmenistan, Rusya
• Hidroelektrik: Kırgızistan, Tacikistan
• Nükleer: Rusya, Çin

Konsorsiyumun Faydaları

• Enerji fiyatlarının istikrara kavuşması
• Enerji güvenliğinin sağlanması
• Enerji verimliliğinin artması

Stratejik Güvenlik Araştırmaları Merkezi

Tehditlerin Kaynakları

• Terörizm: DEAŞ, PKK, TTP
• Aşırıcılık: Radikal gruplar
• Yeni tehditler: Siber saldırılar, uydu teknolojisi

Merkez'in Rolü

• İstihbarat paylaşımı
• Ortak stratejiler geliştirme
• Araştırma ve analiz

İran'ın Diplomatik Stratejisi

Çok Yönlü Diplomasi

İran, ŞİÖ'de:

• Ekonomik işbirliği önerileri sunarak
• Güvenlik konularında liderlik göstererek
• Bölgesel istikrar için çalışarak

diplomatik etkinliğini gösteriyor.

Batı'ya Karşı Pozisyon

• ABD'nin anlaşma ihlalini kınama
• Uluslararası hukuk ilkelerine vurgu
• Bölgesel müttefiklerle işbirliği

Sonuç

İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın ŞİÖ Zirvesi'ndeki konuşması, İran'ın:

1. ABD ile gerilimli ilişkisini ve anlaşma ihlallerini açıkça ortaya koydu
2. Bölgesel ekonomik işbirliğine yönelik somut öneriler sundu
3. ŞİÖ'nin önemine ve potansiyeline vurgu yaptı

Pezeşkiyan'ın sunduğu öneriler - ŞİÖ Bankası, Enerji Konsorsiyumu, Stratejik Güvenlik Merkezi - ŞİÖ'nin kurumsal yapısını güçlendirecek ve bölgesel işbirliğini derinleştirecek adımlar olarak değerlendirilebilir.

ABD'nin İslamabad Mutabakatı'nı ihlal etmesi, bölgesel istikrarsızlığı artırırken, ŞİÖ gibi çok taraflı platformlar bölgesel diyalog ve işbirliğinin önemini vurgulayıyor.