Mehmet Uçum: Anayasa’nın 90’ıncı maddesi AİHM kararlarının bağlayıcılığına dayanak gösterilemez

Uçum, Türkiye’nin yeni bir anayasa hazırlaması halinde Anayasa’nın 90’ıncı maddesinin son fıkrasındaki düzenlemenin korunacak hükümler arasında yer almayabileceğini ifade etti.

Mehmet Uçum: Anayasa’nın 90’ıncı maddesi AİHM kararlarının bağlayıcılığına dayanak gösterilemez

Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, Anayasa’nın 90’ıncı maddesinin son fıkrasının Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının bağlayıcılığına dayanak oluşturamayacağını belirtti.

Uçum, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, söz konusu düzenlemenin yargı kararlarına değil, temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası sözleşmeler ile kanunlar arasındaki norm uyuşmazlıklarına ilişkin olduğunu ifade etti.

Anayasa’nın 90’ıncı maddesinin son fıkrasında, usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası sözleşmeler ile kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi halinde, uluslararası sözleşme hükümlerinin esas alınacağı belirtiliyor.

Bu hükmün bazı çevrelerce AİHM kararlarına uyma zorunluluğunun dayanağı olarak gösterildiğini kaydeden Uçum, düzenlemenin uygulanabilmesi için öncelikle bir uluslararası sözleşme ile kanun hükümleri arasında doğrudan uyuşmazlık bulunması gerektiğini savundu.

Uçum, uyuşmazlığın yürütme faaliyetleri sırasında ortaya çıkması halinde yürütme, yargısal faaliyet sırasında ortaya çıkması halinde ise yargı organlarının değerlendirme yapacağını belirterek, “Düzenlemenin AİHM kararlarının uygulanmasıyla hiçbir ilgisi yoktur” ifadelerini kullandı.

“AİHM kararı, uluslararası sözleşme hükmü değildir”

AİHM kararlarının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokollerine göre verildiğini ancak bunun bu kararlara uluslararası sözleşme niteliği kazandırmayacağını ifade eden Uçum, AİHM kararlarının mahkeme kararı, sözleşme hükümlerinin ise norm olduğunu belirtti.

Uçum, bu nedenle norm uyuşmazlıklarını düzenleyen Anayasa’nın 90’ıncı maddesinin son fıkrasının AİHM kararlarının uygulanmasına dayanak gösterilemeyeceğini öne sürdü.

AİHM’nin bireysel başvurular sonucunda verdiği kararların, bir ülkedeki mahkeme kararları üzerinden şekillendiğini belirten Uçum, mahkemenin yürürlükteki bir kanun hakkında doğrudan karar veremeyeceğini savundu.

Uçum’a göre AİHM, yalnızca önüne gelen mahkeme kararı üzerinden, ilgili kanun hükmünün Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokollerle çelişip çelişmediğine işaret edebilir. Bunun ise Anayasa’nın 90’ıncı maddesinde düzenlenen anlamda doğrudan bir uluslararası sözleşme ve kanun uyuşmazlığı olmadığı belirtildi.

Yeniden yargılama kararlarına ilişkin değerlendirme

Uçum, AİHM’nin ihlal kararı vermesinin ardından ilgili dosyanın ulusal mahkeme tarafından yeniden ele alınması ve önceki kararın onanması ihtimalinin de Anayasa’nın 90’ıncı maddesi kapsamında değerlendirilemeyeceğini ifade etti.

Bu durumda mahkemelerin, kendi kararlarının geçerliliğini davanın niteliğine göre Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 323’üncü veya Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 380’inci maddesi uyarınca değerlendirdiğini belirten Uçum, bunun bir uluslararası sözleşme ile kanun arasındaki norm uyuşmazlığı anlamına gelmediğini savundu.

Uçum, AİHM kararlarına uyma zorunluluğunun Anayasa’nın 90’ıncı maddesine dayandırılmasının “ya bilgisizlik ya da bilinçli bir çarpıtma” olabileceğini belirterek, bu görüşün pozitif hukukta karşılığının bulunmadığını ileri sürdü.

“Bu hüküm yeni anayasada korunmayabilir”

Uçum, açıklamasının sonunda, temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası sözleşmelerin kanunlara üstünlüğünü öngören benzer hükümlerin Avrupa’da yalnızca sınırlı sayıda ülkede bulunduğunu ifade etti.

Çekya, Hırvatistan, Romanya ve Bulgaristan’da benzer düzenlemelerin yer aldığını belirten Uçum, Almanya ve Fransa dahil olmak üzere çok sayıda Avrupa ülkesinde bu tür bir hükmün bulunmaması gerektiği yönünde değerlendirme yaptı.

Uçum, Türkiye’nin yeni bir anayasa hazırlaması halinde Anayasa’nın 90’ıncı maddesinin son fıkrasındaki düzenlemenin korunacak hükümler arasında yer almayabileceğini ifade etti.