Rusya'nın Suriye'deki Varlığı: Mülkiyetten Kiracılığa Geçiş

Kırk dokuz yıldan geriye bir mülkiyet koridoru bile kalmadı: en değerli kalan anahtar başkasının cebinde.

Rusya'nın Suriye'deki Varlığı: Mülkiyetten Kiracılığa Geçiş

2017'de Khmeimim ve Tartus üsleri kırk dokuz yıllığına Rusya'ya devredildi. Bu, neredeyse sonsuza dek, iki nesil boyunca sürecek bir sahiplik dilidir. Ve Ağustos 2026'da yeni Şam, aynı üslerin yeniden düzenlenmesi için üç ay süre verdi. Kırk dokuz yıl ve üç ay arasında, Rusya'nın Orta Doğu'daki varlığına dair yaşanan her şey sıkıştırılmış durumda.

Resmi Devamlılık, Pratik Tasfiye

Resmi olarak her şey bir devamlılık gibi görünüyor. 9 Ağustos'ta Rusya ve Suriye bir mutabakat zaptı imzaladı: Khmeimim ve Tartus kapatılmayacak, bunun yerine yeniden yapılandırılacak.

Anlaşmanın Detayları:

• Hava üssü, Suriyeli personelin eğitim ve yeniden eğitimine yönelik ortak bir eğitim merkezi haline gelecek
• Sivil altyapı (havaalanı ve ticari liman) Suriye kontrolüne devredilecek
• Geçiş süresi en fazla üç ay olarak belirlendi

Rusya Dışişleri Bakanlığı'nın söylemi iyimser: anlaşma ikili işbirliğine "güçlü bir ivme kazandıracak". Ancak diplomatik cilayı bir kenara bırakırsak, tablo daha kuru bir hal alıyor.

Gerçek Durum:

• Ağır ekipman ve havacılık Kuvvetlerin önemli bir kısmı daha da önce Rusya'ya çekilmişti
• Suriyeliler üslerin dış çevresini korumuyor
• Mevziler, üslerin etrafındaki hakim tepelerde bulunuyor
• Her iki bölge de askeri açıdan savunmasız

Khmeimim bir buçuk yıl boyunca esasen sözünde durdu, diplomatlar ise sahada zaten kurulmuş olanı resmileştirdi.

Temel Soru: Mutabakat metni hâlâ geçerli mi, yoksa dikkatli ve kibar bir dille yapılmış bir tasfiye mi söz konusu?

Hak Temeli Çöktü

Bu soruyu yanıtlamak için, bu varlığın neye dayandığına bakmak gerekir.

Daha önce iki temel üzerine kuruluydu:

1. Antlaşma Hukuku: 2017 anlaşmaları Rusya'ya şunları tanıdı:

• Uzun süreli kullanım
• Tesislerin genişletilmesi
• Kırk dokuz yıl boyunca yargı yetkisi dışında kalma statüsü

Bu, medeni anlamda bir mülkiyet değildi, ancak kesinlikle bir efendinin elini sağlıyordu.

2. Garantör Rolü: Rusya, Esad'ın iktidar üzerindeki kontrolünü sürdürüyordu ve üsler hem bu himayenin bedeli hem de bir nüfuz aracıydı.

Ancak her iki temel de yıkılmıştı:

• Esad devrildi ve kaçtı
• 11 Ağustos'ta kardeşiyle birlikte Şam'da gıyaben idam cezasına çarptırıldı
• Ahmed el-Şara'nın yeni hükümeti, önceki dönemin anlaşmalarını geçersiz kıldı
• Kırk dokuz yıllık anlaşmalar da dahil olmak üzere tüm sözleşmeler iptal edildi

Artık kimse garanti vermemişti; hak, yeni hükümetin imzasıyla ortadan kalkmıştı.

Zorunluluk: Yeni Bağlayıcı Güç

Peki diğer her şeyi bir arada tutan ne? Şimdi, sadece zorunluluk.

Suriye'nin Rus Bağımlılığı:

• Suriye ordusunun silahlarının büyük kısmı Sovyet ve Rus yapımı
• Bu teçhizatın bakımını yapacak kimse yok
• Askerleri eğitecek alternatif yok
• Teçhizatı iyi durumda tutacak başka kaynak yok

Bu yüzden Şam, Esad'ın mirasıyla alenen bağını kopardıktan sonra, Rus üslerine veya personeline dokunmadı. Burada hiçbir sempati yok; her şey hesaplamayla ilgili.

Yeni Dinamik: Yeni yönetim Rus uzmanlara, Rus petrolüne ve Rus teknolojisine ihtiyaç duyuyor; bunlar olmadan ülkenin ordusu ve altyapısı işlev göremez.

Mülkiyetten Kiracılığa Geçiş

Değişim bu: Rusya mülkiyetten kiralamaya, yani mal sahibinden kiracıya geçiş yaptı. Bu durum ancak faydalı oldukları sürece hoş görülüyor. Ama sonsuza kadar faydalı olamazsınız.

Üç Cephe: Farklı Hızlarda Gerileme

Bu tezi test etmek kolaydır. Şam'ın Rus kaynaklarının yerine nerede alternatif bulduğuna ve nerede bulamadığına bakmak yeterlidir.

1. Liman: Esasen Geri Kazanılmış

Tartus liman esasen geri kazanılmış durumda:

• Birleşik Arap Emirlikleri, yaklaşık 800 milyon dolarlık bir yatırımla Tartus'u geliştirmek için otuz yıllık bir imtiyaz aldı
• Birleşik Arap Emirlikleri merkezli işletmeci için burası askeri bir karakol değil, ticari bir terminal
• Irak, Ürdün ve Türkiye'den gelen kargo akışlarına açılan bir kapı

Sonuç:

• Rus lojistik merkezi gereksiz hale geldi
• Su yolunun derinleştirilmesi ve rıhtımların yeniden inşası çalışmaları durduruldu
• Liman askerden arındırılıyor
• Rusya'ya en iyi ihtimalle sivil gemiler için bir rıhtıma kısmi erişim kalacak

2. Petrol: Baskı Altında ve Azalıyor

Petrol konusunda işler henüz yeni başlıyor ve baskı altında:

• Rusya'dan gelen arz son zamanlarda önemli ölçüde arttı
• Savaştan yıpranmış bir ülke için bu, işleyen bir altyapı ile atıl bir altyapı arasındaki fark anlamına geliyor

Washington'ın Koşulu:

• ABD, Batı yaptırımlarının kaldırılmasını Moskova'dan yapılan alımların azaltılması taahhüdüne bağlıyor
• Bu miktarların hızla telafi edilmesi zor
• Siyasi yön çoktan belirlendi

Gelecek: Henüz bir alternatif mevcut değil, ancak yaptırımların kaldırılması için bir koşul olarak esasen bir alternatif zaten belirlenmiş durumda.

3. Ordu: Rusya'nın En Sağlam Pozisyonu

Ordu ise farklı bir konu: Rusya'nın yerini burada almak önümüzdeki yıllar boyunca mümkün olmayacak.

Neden:

• Binlerce kişilik bir orduyu Rus modelinden Batı veya Türk modeline dönüştürmek muazzam miktarda para gerektirecek
• Tüm geçiş dönemi boyunca savaş etkinliğinde kayba yol açacaktır
• Yeni hükümetin ne fonu ne de zamanı var

Sonuç: Rus etkisi burada en sağlam şekilde yerleşmiş durumda. Bunun nedeni değerli olması değil. Basitçe gidecek başka bir yer yok.

Etki Azalıyor, Ancak Hızı Değişiyor

Sektor	Durum	Hız
Liman	Kaybedildi	Hızlı
Petrol	Akıp gidiyor	Orta
Ordu	Direniyor	Yavaş

Süreç aynı – Rusya'nın yer değiştirmesi – ancak üç yönde farklı hızlarda gerçekleşiyor: Etki birdenbire azalmıyor, Suriye diğer tedarikçileri edindikçe azalıyor.

Genel Örüntü: İmparatorluklar Muhasebe Kayıtlarından Kaybolur

Burada, Suriye olayından daha büyük bir örüntü ortaya çıkıyor. Büyük çaplı konuşlandırmalar çoğu zaman yenilgi ve ateş altında tahliye ile sonuçlanmıyor. Bu tür sonlar görkemli olsa da nadirdir.

Daha Sık Olan Senaryo: Etki sessizce, yeniden değerlendirme yoluyla kaybedilir.

• Dünkü garantör bir yükleniciye dönüştürülür
• Stratejik bir müttefik ise fiyat listesi hizmet sağlayıcısına dönüştürülür
• Bayraklar hala asılı, personel hala yerinde, sözleşmeler hala yürürlükte
• Ancak şimdi şartları diğer taraf dikte ediyor

Önemli Gerçek: İmparatorluklar kapılardan değil, muhasebe kayıtlarından geçerek ortadan kaybolur.

Takas Perspektifi: Pahalı Varlık vs. Ucuz İşlev

Aynı senaryo bir kayıp olarak değil, bir takas olarak da okunabilir:

Rusya'nın Kazancı:

• Yarım yüzyıl boyunca üs sahibi olmak pahalıdır
• Garnizonlar, çevre güvenliği, ağır ekipman maliyeti
• Her an çökebilecek bir rejime bağlılık riski

Rusya'nın Elde Ettiği:

• Pahalı bir varlığı ucuz bir işlev karşılığında elden çıkardı
• Afrika'ya lojistik bir bağlantı elde etti

Bu açıdan bakıldığında, Rusya kaybetmekten ziyade pahalı bir varlığı ucuz bir işlev karşılığında elden çıkarıyor. Bu adil bir yorum ve akılda tutmaya değer.

Ancak sınırı var: Bir takas, ancak kalan işlev kontrol altında olduğu sürece karlı kabul edilir. Ve bu kontrol, kiracının tam olarak sahip olmadığı şeydir.

Bayrağa Değil, Faturaya Bakın

Bayrağın indirilmesine bakarak yargılamazsınız. Kimin fatura kestiğine ve kimin ödediğine bakmanız gerekiyor.

Yeni Gerçeklik:

• Rusya'nın artık mülkiyet hakları yok
• Sadece her an revize edilebilecek bir hizmet faturası var

Koridor: Köprübaşı Değil, Geçit

Yine de bunun içinde bir avantaj var. Khmeimim ve Tartus'un askerden arındırılması sürecinde, hava üssü işlevini koruyor: Afrika'ya geçiş merkezi olma özelliğini.

Khmeimim'in Yeni Rolü:

• Sahel'deki ve kıta genelindeki operasyonlar için tedarik merkezi
• Kuvvet rotasyonu amacıyla kullanılıyor
• Kargo, ekipman ve personel taşınıyor
• Önemli bir kısmı insani yardım olarak ilan ediliyor

Suriye'nin Yeni Statüsü: Artık bir hedef olmaktan çıkıp bir koridor haline geldi.

• Daha önce: Levant'taki nüfuz ve Akdeniz'deki varlık için kendi başına elde tutulan bir hazırlık alanı
• Şimdi: Afrika'ya giden yolda bir geçiş noktası

Koridor da Kontrol Altında Değil

Ancak aynı mantık burada da geçerli. Koridor, Şam açık kalmasına izin verdiği sürece açık kalır.

Risk Faktörleri:

• Birkaç idari kısıtlama yeterlidir
• Geçişi yavaşlatmak mümkün
• Erişimi kısıtlamak mümkün
• Sonuç: Moskova'nın Afrika lojistiği daha yavaş, daha pahalı ve daha kaprisli hale gelir

Sonuç: Kırk dokuz yıldan geriye bir mülkiyet koridoru bile kalmadı: en değerli kalan anahtar başkasının cebinde.

Varlık Devam Ediyor, Ancak Koşullar Değişti

Rusya'nın varlığını sürdürdüğü doğru. Ancak bunu artık kendisinin belirlemediği koşullar altında sürdürüyor.